İthalat kararında en pahalı sürprizler çoğu zaman planlanmamış maliyet kalemlerinden gelir. Maliyet dört başlıkta planlanabilir: ürün ve hizmet bedeli, vergi hesaplama kalemleri, taşıma + uyum + iç işletme kalemleri ve ön nakit ihtiyacı ile muhasebesel maliyet arasındaki fark.
Ürün alım fiyatı ve hizmet bedeli
Koordinasyon modelinde ürünün satın alma bedeli ile TRADIQ hizmet bedeli ayrı değerlendirilir. TRADIQ'ın ithalatçı ve yurt içi satıcı olduğu modelde ürünün satış bedeli ve varsa ayrıca kararlaştırılan hizmetler teklifte açıklanır. Her iki modelde de fatura akışı, hangi tarafın hangi kalemi karşıladığı ve ödeme vadeleri — koordinasyon mu, satın alma mı yoksa hizmet bedeli mi olduğunu belirten — ayrı satırlarla gösterilir; bu yapı, teklifte hesabı açık tutmanın en pratik yoludur.
Vergi hesaplamasında değişkenler
Türkiye'ye ithalatta vergi hesabı tek bir sabit değildir; birden fazla değişkenin bileşimidir. Hesap kurulurken şu kalemler net olmalıdır:
- GTİP — Gümrük Tarife İstatistik Pozisyonu (ürüne özel kod).
- Menşe (origin) — ürünün hangi ülkede üretildiği.
- Kıymet (customs value) — gümrüğe beyan edilen değer.
- Miktar (quantity veya weight) — vergi kaleminin matrahı.
- Teslim şekli (Incoterm — FOB, CIF, DAP vb.).
- İşlem tarihi — gümrük beyannamesinin düzenlendiği tarih.
Oranlar yıl içinde Resmi Gazete'de yayımlanan tebliğlerle değişebilir. Bu nedenle her satın alma kararı, güncel mevzuata göre ve gümrük müşaviri + mali müşavir gibi uzmanlarla birlikte değerlendirilir. Tek bir tabloya dayanarak önceki bir siparişte geçerli olmuş hesabı aynı şekilde uygulamak yanıltıcı olabilir.
Taşıma, uyum ve iç işletme kalemleri
Toplam maliyete ayrıca navlun (deniz/kara/hava), sigorta, uygunluk/test giderleri (ürün grubuna göre), varış limanı veya kara hudut operasyon ücretleri, depolama ve iç teslim giderleri eklenir. Bazı ürün grupları ithalatta ürün güvenliği denetimine tabidir — hangi grupların kapsamda olduğu Ticaret Bakanlığı yayınları üzerinden takip edilir.
Ön nakit vs muhasebesel maliyet
Ödeme takviminin gerektirdiği nakit ile stok maliyetine veya giderlere yansıyacak tutarlar aynı olmayabilir. İndirilecek ya da iade alınabilecek vergilerin koşulları ve zamanı mali müşavirle değerlendirilir; bütçe yalnız varsayılan vergi iadesine dayandırılmaz.
Pratik notlar
- Her satın alma öncesi GTİP + menşe + güncel vergi kalemleri kontrol edildi mi?
- Hizmet bedeli ve ne zaman ödeneceği teklifte net mi?
- Taşıma hesabı navlun + sigorta + liman + iç taşıma dahil toplam olarak yapıldı mı?
- Ürün grubu için ürün güvenliği denetimi gereksinimi değerlendirildi mi?
- KDV mahsup/iade varsayımları için mali müşavir teyidi alındı mı?
- Bütçede olası vergi/liman gecikme sürelerine karşı yastık payı var mı?